• feb : 28 : 2014 - Antieke sieraden: de aigrette
  • feb : 7 : 2014 - Het huwelijk in de Victoriaanse tijd: trouwen en bijgeloof
  • jan : 31 : 2014 - Het huwelijk in de Victoriaanse tijd: verloving en de ring
  • dec : 25 : 2013 - Art deco ring met diamant
  • dec : 21 : 2013 - 2013 in foto’s: schatten van dit jaar
Plaquette in Fer de Berlin

Plaquette in Fer de Berlin

Wat nu volgt is een guest post geschreven door Marga D. Marga verzamelt al haar hele leven antieke sieraden en ze heeft een prachtige collectie opgebouwd met zeer mooie en erg zeldzame stukken. In de guest post die ze speciaal voor Newtimes maakte schrijft ze over de uiterst zeldzame Fer de Berlin sieraden.

Het ontstaan van Fer de Berlin

De wortels van deze sieraden liggen bij de oprichting (1804) van de Königliche Eisengießerei (Koninklijke ijzergieterij) in Berlijn. In die tijd werd er gestart met het maken van gietijzeren gebruiksvoorwerpen zoals bijv.: vazen, messen standaarden, kandelaars, schalen, plaques en medaillons en meer commerciële voorwerpen zoals hekken, bruggen en tuinmeubelen. Een beroemde en bekende Duitse vakman op dit gebied was Johann Conrad Geiß (1771-1846). Hij was de eerste privé ondernemer eigenaar van een fabriek die dit soort sieraden maakten en deze werden vaak gesigneerd met „Geiss à Berlin“ Maar zijn ook bekend geworden onder de naam: Fer de Berlin.
In het begin van de 19e eeuw werden de burgers van Duitsland door de leden van hun (Pruisische) Koninklijke familie opgeroepen hun gouden en zilveren sieraden in te wisselen om, van het geld dat deze opbrachten, wapens de kopen voor de oorlog tegen Frankrijk, de zgn. Napoleontische oorlogen genoemd.Dit was een reeks van oorlogen en conflicten in de periode 1804 – 1815. Het zo verkregen geld kon door de Duitse overheid gebruikt worden om de opstand tegen Napoleon Bonaparte te financieren. De burgers kregen in ruil voor hun ingeruilde kostbare kleinoden nieuwe juwelen die gemaakt waren van fijn gietijzer. In eerste instantie gemaakt door de hierboven genoemde Koninklijke ijzergieterij.
Deze sieraden hadden vaak als opschrift:” Gold gab ich für Eisen” (ik gaf goud voor ijzer) of: Für das Wohl des Vaterlands (voor het welzijn van ons vaderland) ” Deze patriottische burgers tooiden zich vervolgens met gietijzer, een oorlogsmetaal om te laten zien hoe vaderlandslievend zij waren.

Plaquette in Fer de Berlin

Plaquette in Fer de Berlin

Hoe werden de sieraden gemaakt?

Het maken van dit soort sieraden ging als volgt:
Er werd gesmolten ijzer gegoten in speciaal hiervoor gemaakte mallen van wax. Deze mallen werden van tevoren ingesmeerd met fijn zand. Zodra het ijzer was afgekoeld werd het sieraad, of in veel gevallen ook gebruiksvoorwerpen, ingesmeerd met een speciaal voor dit doel gemaakte zwarte lak in die tijd gemaakt met behulp van lijnzaad. Hoe deze sieraden eruit zagen was afhankelijk van de vaardigheid van de ontwerper en/of de maker van de daaruit ontstane mallen. Uiteraard was hiervoor ook een uitstekende giettechniek noodzakelijk.
De eerste sieraden, o.a. lange kettingen met gegoten banden werden geproduceerd in 1806. Later werden er ook kettingen die bestonden uit medaillons gemaakt. De onderlinge verbindingen konden door het materiaal (gietijzer) niet worden gesoldeerd maar werden met elkaar verbonden en/of vastgezet met ringen.

Silezisch draadwerk

Ook werden er sieraden gemaakt uit draadwerk van ijzer. Dit zgn. Silesian wirework (Silezisch draadwerk) is (nog steeds) een van de mysteries van antieke juwelen. Ze werden gemaakt van ijzer en staal en dateren van rond de late 18e tot de vroege 19e eeuw en wordt vaak gegroepeerd in sieraden van ijzer en gesneden staal afkomstig uit Berlijn.

Fer de Berlin plaquette

Fer de Berlin plaquette

Men weet eigenlijk niet precies wie ze gemaakt heeft of waar ze exact vandaan komen. Deze sieraden kunnen gemaakt zijn in Duitsland, Frankrijk, Engeland, of in een deel van Oost-Europa dat toen Silesië (Polen, Tsjechië en het oostelijk deel van Duitsland) heette, maar niemand weet het echt zeker. (In het boek: Warman’s Jewelry Identificatie en Price Guide sieraden geschreven door de historicus Christie Romero trekt de benaming “Silesian wirework” in twijfel en suggereert dat deze naam wel eens bedacht zou kunnen zijn door verzamelaars.)
Deze sieraden uit circa 1800 bestaan uit machinaal vervaardigd gaas dat heel verfijnd werd gemanipuleerd in ingewikkelde vormen van ijzer gaas, met als gevolg dat ze heel licht in gewicht zijn.
Door hun zwarte kleur werden ze in eerste instantie vooral gedragen als rouwsieraden.
Echter, van de ene op de andere dag werden ze een symbool van patriottisme en loyaliteit aan het land en de regering. Bovendien waren ze heel mooi om te zien. Al met al een reden waarom deze juwelen zeer in trek waren.
Men weet inmiddels dat de piek van de productie ligt tussen 1813 – 1815. Echter de productie ging door tot ver in de 19e eeuw.

Fer de Berlin ten gunste van eerste WO?

Plaquette in Fer de Berlin

Plaquette in Fer de Berlin

Het is niet algemeen bekend, maar in 1916 werd in Duitsland een nieuwe, soortgelijke poging gedaan om goud en zilveren sieraden in te wisselen. De overheid probeerde de bevolking te bewegen hun gouden sieraden in te leveren om het Duitse aandeel in de Eerste Wereldoorlog te financieren. Ook het beroemde IJzeren Kruis, een oorlogsonderscheiding, is voor een deel van gietijzer vervaardigd. Men kocht hier vervolgens exemplaren van ijzer voor terug. Deze poging was echter lang niet zo succesvol als hierboven al beschreven.

Fer de Berlin vandaag de dag

Vandaag de dag zijn de zgn. Iron Berlin (Fer de Berlin) sieraden collector’s items en de prachtigste stukken zijn meestal te vinden in musea of particuliere collecties.
Iron Berlin en Silezian juwelen zijn ook na de 19de eeuw altijd al kostbaar geweest en de waarde is door de eeuwen heen alleen maar toegenomen. Zelfs tot op de dag van vandaag blijven de prijzen hiervan alleen maar oplopen. De meeste van deze ijzeren sieraden zijn gelukkig ook nog altijd te bewonderen in musea in Duitsland (Berlijn), Frankrijk en in het Victoria & Albert in Londen.

Leave a Reply


Featured Video

Bakelieten armbanden

Posted on apr - 25 - 2014

0 Comment

Antieke sieraden: de aigrette

Posted on feb - 28 - 2014

0 Comment

Sieraden in gietijzer/Fer de...

Posted on feb - 14 - 2014

0 Comment

Het huwelijk in de...

Posted on feb - 7 - 2014

0 Comment

Het huwelijk in de...

Posted on jan - 31 - 2014

0 Comment

Hoe kan je sieraden...

Posted on okt - 8 - 2013

1 Comment

Religieuze sieraden: hoe kan...

Posted on mei - 20 - 2013

0 Comment

Bakelieten armbanden

Posted on apr - 25 - 2014

0 Comment

Lea Stein

Posted on mei - 30 - 2012

0 Comment

Twitter updates

No public Twitter messages.

Sponsors

  • Graphic Design and Webdesign
  • Graphic Design and Webdesign
  • Graphic Design and Webdesign
  • Graphic Design and Webdesign